თემატური რუბრიკები

 

ბ1.1   მათემატიკა

ბ1.2   კომპიუტერული მეცნიერებები და ინფორმატიკა

ბ1.3   ფიზიკური მეცნიერებები

ბ1.4   ქიმიური მეცნიერებები

ბ1.5   დედამიწისა და გარემოს შემსწავლელი მეცნიერებები

ბ1.6   ბიოლოგიური მეცნიერებები

1.7   სხვა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები

 

ბ2.   საინჟინრო საქმე და ტექნოლოგიები

2.1   სამოქალაქო მშენებლობა

ბ2.2   ელექტროტექნიკა, ელექტრონიკა, საინფორმაციო ტექნოლოგიები

ბ2.3   მანქანათმშენებლობა და გამოყენებითი მექანიკა

ბ2.4   ქიმიური მრეწველობა და ტექნოლოგიები

ბ2.5   მასალათმცოდნეობა

ბ2.6   სამედიცინო ტექნოლოგიები

ბ2.7   ბუნებათსარგებლობა

ბ2.8   გარემოსდაცვითი ბიოტექნოლოგიები

ბ2.9   ამრეწველო ბიოტექნოლოგიები

ბ2.10 ნანოტექნოლოგიები

ბ2.11 სხვა საინჟინრო მეცნიერებები და ტექნოლოგიები

 

ბ3.   საედიცინო მეცნიერებები და ჯანმრთელობის დაცვა

3.1   ფუნდამენტური მედიცინა

3.2   კლინიკური მედიცინა

3.3   ჯანმრთელობის დაცვა

3.4   სამედიცინო ბიოტექნოლოგიები

3.5   სხვა სამედიცინო მეცნიერებები

 

ბ4.   აგრარული მეცნიერებები

4.1   სოფლის მეურნეობა, მეტყევეობა და მეთევზეობა

4.2   მეცხოველეობა და მერძევეობა

4.3   ვეტერინარია

4.4   აგრარული ბიოტექნოლოგიები

4.5   სხვა აგრარული მეცნიერებები

 

ბ5.   საზოგადოებრივი მეცნიერებები

5.1   ფსიქოლოგია

5.2   ეკონომიკა და ბიზნესი

5.3   განათლება

5.4   სოციოლოგია

5.5   სამართალი

5.6   პოლიტიკური მეცნიერებები

5.7   სოციალური და ეკონომიკური გეოგრაფია

5.8   მედია და კომუნიკაციები

5.9   სხვა საზოგადოებრივი მეცნიერებები

 


ბ1. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებ

ბ1.1 მათემატიკა

 

ბ17.1.1.1. დროითი რიგის წევრთა შორის ოპტიმალური ინტერვალის დადგენა. /მ. მესხი, ს. ფირალიშვილი, რ. ინაძე/. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის შრომები. – 2016. – #1(499). – გვ. 79-87. – ქართ.; რეზ.: ქართ., ინგლ., რუს.

ანალიზის პარამეტრული მეთოდის გამოყენებით განხილულია დროითი რიგების, ავტორეგრესული მოდელების იდენტიფიცირების, უმცირეს კვადრატთა მეთოდით პარამეტრების დადგენისა და ადეკვატურობის დიაგნოსტიკური გასინჯვის საკითხები. წარმოდგენილია საბოლოოდ მიღებული მოდელების პრაქტიკული გამოყენების საკითხები, მათ შორის პროგნოზირების, პროცესის რეგულირებისა და რიგის წევრთა შორის ოპტიმალური ინტერვალის დადგენისას. ხაზგასმულია, რომ მოდელების გამოყენებისას პროცესის პროგნოზირებისათვის უპირატესობა ენიჭება ალბათურ, სტოქასტიკურ და არადეტერმინირებულ მოდელს, რადგან უკანასკნელ პროგნოზს ნაკლები სიზუსტით იძლევა. მოცემულია ენგურჰესის მაღლივი კაშხლის ერთიან ტექნიკურ სისტემაში შემავალი და გამომავალი პროცესების გადამცემ ფუნქციაში, წყალსაცავის წყლის დონისა და დახრმზომის მაჩვენებელთა დროითი რიგების წევრთა შორის ინტერვალის ოპტიმალური სიდიდის დადგენა. გაანალიზებულია მოცემული დროითი რიგებიდან დისკრეტიზირებითა და ახალი რიგების აგრეგირებით მიღებული სხვადასხვა ინტერვალის შემცველი დროითი რიგების ავტორეგრესული, მულტიპლიკატორული სახის მოდელები. მიღებულია ოპტიმალური ინტერვალის ალბათური სიდიდეები კაშხლის სხვადასხვა ადგილში განლაგებული დახრილობის გამზომი ხელსაწყოების ჩვენებათა მიხედვით, ნარჩენი შეცდომების საშუალო კვადრატული შეცდომების კრიტერიუმით. ანალიზის შედეგები წარმოდგენილია ცხრილებსა და ნახაზებში, სადაც ჩანს, რომ დროითი რიგების წევრთა შორის ოპტიმალური ინტერვალის სიდიდე სხვადასხვაა კაშხლის სხვადასხვა ადგილში. ცხრ. 3, სურ. 3, ლიტ. 7.

ავტ.

 

ბ17.1.1.2. დისკრეტული დინამიკური ფრაქტალები და ჟულიას სიმრავლეები. /თ. ობგაძე/. მართვის ავტომატიზებული სისტემები. – 2016. – #1(21). – გვ. 218-229. – ქართ.; რეზ.: ქართ., ინგლ., რუს.

განხილულია დისკრეტულ დინამიკურ სისტემებში წარმოქმნილი ფრაქტალები. შესწავლილია კვადრატული ფუნქციის შესაბამისი იტერირებად ფუნქციათა სისტემა. აგებულია ჟულიას სიმრავლეები და ასახვის შესაბამის მუდმივათა მანდელბროტის ფრაქტალი. სურ. 17, ლიტ. 22.

ავტ.

 

ბ17.1.1.3. პერიოდული ფუნქციების აპროქსიმაციის შესახებ ლორენცის განზოგადებულ სივრცეებში. /. გაბისონია, . კოკილაშვილი, . მახარაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #1. – გვ. 7-11. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

განხილულია აპროქსიმაციის პრობლემა ტრიგონომეტრიული პოლინომებით ცვლადმაჩვენებლიან ლორენცის სივრცეებში. დადგენილია უტოლობები ცვლადმაჩვენებლიან ლორენცის სივრცეებში, რომლებიც ამყარებენ კავშირს ტრიგონომეტრიული პოლინომებით მიახლოებასა და განზოგადებულ სიგლუვის მოდულს შორის ისეთი ფორმით, როცა უტოლობების სხვადასხვა მხარეს სივრცეების მეტრიკების მაჩვენებლები სხვადასხვაა. დამტკიცებულია ჯეკსონის პირველი და მეორე უტოლობების, აგრეთვე ფუნქციათა კონსტრუქციული თეორიის შებრუნებული უტოლობის ანალოგები ცვლადმაჩვენებლიან ლორენცის სივრცეებში. ლიტ. 3.

ავტ.

 

ბ17.1.1.4. ზოგიერთი გრაფის D-ეკვივალენტობის კლასების შესახებ. /. ჯაჰარი, . ალიხანი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #1. – გვ. 12-19. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

თუ  არის -რიგის მარტივი გრაფი, მაშინ მისი დომინაციის პოლინომი არის =, სადაც  არის - დომინალური სიმრავლეების რაოდენობა სიდიდით . -ბარბელ გრაფი  აგებულია სრული -რიგის  გრაფის ორი ასლის 1-განზომილებიანი წიბოთი შეერთებით. ჩვენ ვამტკიცებთ, რომ ყოველი ³2-თვის  არ არის D-ერთადერთი, .. არსებობს სხვა არაიზომორფული გრაფი იმავე დომინაციის პოლინომით. უფრო ზუსტად, ჩვენ ვაჩვენებთ, რომ ყოველი -თვის D-ეკვივალენტობის კლასი ბარბელ გრაფისა  შეიცავს მრავალ გრაფს და, მათ შორის, არის -1 რიგის .. წიგნის გრაფის დამატება . ჩვენ აგრეთვე აღვწერთ . . .   გრაფის D-ეკვივალენტობის კლასში გრაფთა მრავალ ოჯახს. სურ. 5, ლიტ. 14.

ავტ.

 

ბ17.1.1.5. განზოგადებული ჩეზაროს საშუალოების ასიმპტოტური შეფასების შესახებ. /თ. ახობაძე, გ. გოგნაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 7-9. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

შესწავლილია ფურიეს ტრიგონომეტრიული მწკრივების ჩეზაროს განზოგადებული საშუალოების ყოფაქცევა უწყვეტ ფუნქციათა სივრცეში. კერძოდ, მოცემულია ამ საშუალოების გადახრის შეფასება შესაბამისი უწყვეტი ფუნქციებიდან. ლიტ. 15.

ავტ.

 

ბ17.1.1.6. sl(n)-ის ბიპარაბოლური ქვეალგებრების რეგულარული კოჰომოლოგიების შესახებ. /ა. ელაშვილი, გ. რაქვიაშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 10-13. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

დამტკიცებულია, რომ თუ P არის კომპლექსურ რიცხვთა ველზე განსაზღვრული სპეციალური წრფივი sl (n) ლის ალგებრის ბიპარაბოლური ქვეალგებრა და Z (P) არის მისი ცენტრი, მაშინ Hn (P, P)= Hn(P, Z(P)), n³0. თუ P არის დაუშლადი ბიპარაბოლური ქვეალგებრა, ე.ი n-ის შესაბამისი (a1, a2, …, ar) და (b1, b2, …, bs) დაშლებისთვის ნაწილობრივი ჯამები არასოდეს არის ერთმანეთის ტოლი, მაშინ Z(P)=0. ამ პირობებში P-ს რეგულარული კოჰომოლოგიები უდრის ნულს: Hn (P, P)=0, n³0. სურ. 1, ლიტ. 7.

ავტ.

 

ბ17.1.1.7. ზაგრების ინდექსების მულტიპლიკაციური ვერსიები ქვედანაყოფების ოპერატორების მიხედვით. /მ. აზარი, ა. ირანმანეში/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 14-23. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

შედარებულია ზაგრების ინდექსების ვერსიები ქვედანაყოფების ოპერატორების L, S, R, Q და T მიხედვით. მიღებული შედეგები გამოყენებულია რამდენიმე მნიშვნელოვანი უტოლობის მისაღებად ზაგრების მულტიპლიკაციური ინდექსებისა და ამ ოპერატორების მულტიპლიკაციური ჯამის ზაგრების ინდექსისათვის, თანმიმდევრობის, ზომის, პირველი ზაგრების ინდექსის, პირველი და მეორე მულტიპლიკაციური ზაგრების ინდექსებისა და პირველადი გრაფის მულტიპლიკაციური ჯამის ზაგრების მაჩვენებლებისათვის. ლიტ. ბ17.

ავტ.

 

ბ17.1.1.8. კეთილი და ბოროტი მათემატიკურ მატრიცებში. /. გაბრიჩიძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 24-28. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

დეტერმინანტი განიხილება როგორც საშიში ზღვარი, რომლის გადალახვისას შეიძლება პროცესი გახდეს უმართავი და არაპროგნოზირებადი. შესწავლილია სხვადასხვა პროცესების გაერთიანებისას ჩამოყალიბებული ერთობლივი პროცესის მდგრადობის საკითხები. განხილულია პროცესების გაერთიანების ორი შესაძლო ფორმა, რომელიც შეესაბამება მატრიცების შეკრებას, ან მატრიცების გამრავლების ოპერაციებს. ნაჩვენებია, რომ პროცესების შეკრებისას შესაძლებელია ერთობლივი პროცესის ხასიათის რეგულირება. მაგალითად, ორი მდგრადი პროცესის შეერთებით მივიღოთ არამდგრადი პროცესი, ანდა პირიქით, ორი არამდგრადი პროცესის შეერთებით მივიღოთ მდგრადი პროცესი. მეორე შემთხვევაში, როცა ორი პროცესის გაერთიანება ხდება მატრიცების გადამრავლების შესაბამისი ფორმით, მდგრადი და არამდგრადი პროცესების შეერთებისას ერთობლივი პროცესი აუცილებლად ხდება არამდგრადი. ეს ვითარება ილუსტრირებულია მექანიკის მარტივ მაგალითზე. ადრე შემოთავაზებული მიდგომის, სახელდობრ, მექანიკაში ცნობილი ცნების, მასის ცნების მოდიფიკაციის განხორციელების გზით, მექანიკაში მიღებული შედეგები გადატანილია სოციალურ (პიროვნებების ურთიერთობა) და ზნეობრივ სფეროებზე (კეთილი და ბოროტი). პროცესების ურთიერთობის ფორმა, რომელიც შეესაბამება მატრიცების გამრავლების ოპერაციებს, მიჩნეულია ძალადობის იარაღად, რაც განაპირობებს იმას, რომ კეთილისა და ბოროტის ამ ფორმით ურთიერთობისას გარდუვალია კეთილის დამარცხება. ამიტომ გაურკვეველი ხასიათის პროცესებთან ურთიერთობა რეკომენდებულია მხოლოდ პროცესების შეკრების ფორმით. სურ. 4, ლიტ. 1.

ავტ.

 

ბ17.1.1.9. დრეკად ნარევთა თეორიის სტატიკის პირველი სასაზღვრო ამოცანის უსასრულო არეში ელიფსური ხვრელით ეფექტურად ამოხსნის ერთი ხერხის შესახებ. /კ. სვანაძე/. ა. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოამბე. – 2016. – #1(7). – გვ. 135-144. – ქართ.; რეზ.: ქართ., ინგლ.

ნაშრომში დრეკად ნარევთა წრფივი თეორიის სტატიკის ერთგვაროვანი განტოლებისათვის, ორგანზომილებიან მარტივადბმული უსასრულო არეს შემთხვევაში, პირველი სასაზღვრო ამოცანის (როცა საზღვარზე მოცემულია გადაადგილების ვექტორი) ამონახსნის გამოყენებით იგივე ამოცანის ამონახსნი, როცა არეს საზღვარი ელიფსია, მიღებულია პუასონის ტიპის ფორმულის სახით. ლიტ. 2.

ავტ.

 

ბ17.1.1.10. წყალსაცავებში წყლის ნაკადების ჰორიზონტალური ცირკულაციის მათემატიკური მოდელირება. /ა. გირგვლიანი/. ა. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოამბე. – 2016. – #1(7). – გვ. 145-151. – ქართ.; რეზ.: ქართ., ინგლ.

განხილულია მათემატიკური მოდელი, რომელიც აღწერს წყლის ნაკადების ჰორიზონტალურ მოძრაობას. მოდელი ეფუძნება წყლის ჰიდროთერმოდინამიკის სრულ დიფერენციალურ განტოლებათა სისტემის ვერტიკალის მიხედვით ინტეგრებით მიღებულ სისტემას. მიღებული ორგანზომილებიანი სისტემისათვის შესწავლილია ამოცანის ამოხსნისათვის საჭირო საწყისი და სასაზღვრო პირობები. ლიტ. 5.

ავტ.

 

 

 

 

ბ1.2. კომპიუტერული მეცნიერებები და ინფორმატიკა

 

ბ17.1.2.1. ლოგიკების გამოყენება Haskell-ის პარალელური პროგრამების ვერიფიკაციისთვის. /ნ. არჩვაძე, მ. ფხოველიძე, ლ. შეწირული, ო. იოსელიანი/. კომპიუტერული მეცნიერებანი და ტელეკომუნიკაციები. – 2016. – #3(49). – გვ. 30-33. – ინგლ.; რეზ.: ქართ., ინგლ.

პროგრამირების ენა Haskell შეიქმნა როგორც ფუნქციონალური ენა და მხოლოდ შემდგომ მოხდა მისი გაფართოება დამატებითი ფუნქციებით, რათა შესაძლებელი ყოფილიყო მაღალი დონის პარალელური პროგრამირება. პროგრამათა ვერიფიკაციის სისტემა Model Checking-ში ტრადიციულად გამოყენებული კრიპკეს სქემები პროგრამის მდგომარეობის აღსაწერად იყენებს ტემპორალურ (დროით) ლოგიკებს. დროითი ლოგიკების გამოყენებით კარგად მუშავდება წრფივი პროგრამების ვერიფიკაციისთვის აგებული კრიპკეს სქემები, თუმცა საკმაოდ მოუხერხებელია მისი გამოყენება პარალელური ფუნქციონალური პროგრამების შესამოწმებლად. P-ლოგიკის გამოყენება პარალელური პროგრამების ვერიფიკაციისთვის Plover სისტემებში უფრო მიზანშეწონილია, თუმცა კრიპკეს სქემები უფრო მოსახერხებელია პარალელური პროგრამების აღსაწერად. წარმოდგენილია ვერიფიკაციის სისტემის სტრუქტურა, სადაც პროგრამის მდგომარეობის აღმწერი ხისთვის გამოიყენება კრიპკეს სქემები, ხის დამუშავება კი ხდება ტალღური პრინციპების საშუალებით. ხის გარშემოვლა სრულდება P-ლოგიკის შესაბამისად, ნაცვლად ტემპორალური ლოგიკისა, რომელიც Model Checking-შია გამოყენებული.

ავტ.

 

ბ17.1.2.2. ახალი ფაზი-ალბათური აგრეგირების ოპერატორი ინფორმაციული სისტემის იმპლემენტაციის მენეჯმენტის ამოცანაში. /. სირბილაძე, . ხუციშვილი, . ბადაგაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 59-66. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

ნაჩვენებია ახალი აგრეგირების მეთოდოლოგია, როდესაც გასაშუალოების აგრეგირების ოპერატორში ალბათური განაწილება შეცვლილია შესაძლებლობითი განაწილებით. წარმოდგენილია მტკიცებულებები განზოგადების კორექტულობაზე, როდესაც ცნობილი შოკეს ინტეგრალი წარმოადგენს ავტორთა მიერ განზოგადებული აგრეგირების ოპერატორის კერძო შემთხვევას. აღნიშნულ პრობლემაში ახალი აგრეგირება გამოყენებულია გადაწყვეტილების მხარდამჭერი სისტემის სახით, როდესაც ფაქტორებზე ობიექტური მონაცემები არ არსებობს ალბათური განაწილების შესაფასებლად და ექსპერტული მონაცემები ერთადერთი წყაროა ამოცანაში წარმოშობილი განუზღვრელობის მოსახსნელად. ამოცანის რეალიზაციის მიზნით შექმნილია შესაბამისი პროგრამული უზრუნველყოფა. შედეგები ილუსტრირებულია პრაქტიკულ მაგალითზე. ცხრ. 3, ლიტ. 6.

ავტ.

 

ბ17.1.2.3. სერვერის დროითი მახასიათებლების შეფასების ანალიტიკური მოდელების სისტემა. /ა. ძნელაძე/. ა. წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოამბე. – 2016. – #1(7). – გვ. 67-75. – ქართ.; რეზ.: ქართ., ინგლ.

შემოთავაზებულია სერვერ-კომპიუტერების დაპროექტებისას მათი დროითი მახასიათებლების შეფასების ზოგადი ალგორითმი. ალგორითმი დაფუძნებულია იერარქიულად ჩალაგებული ანალიტიკური მოდელების სისტემაზე. სურ. 1, ლიტ. 9.

ავტ.

 

 

ბ1.3. ფიზიკა

 

ბ17.1.3.1. ხუთწერტილოვანი on-shell ფეინმანის დიაგრამებისათვის მატრიცული ელემენტების მიღება. /. მერებაშვილი/. ქესჟ ფიზიკა. – 2015. – #1(13). – გვ. 10-19. – ინგლ.; რეზ.: ქართ., ინგლ., რუს.

მიღებულია ანალიზური შედეგები ერთმარყუჟიან ხუთწერტილოვან მასურ ზედაპირზე არსებული ამპლიტუდების წარმოსადგენად, როგორც შეშფოთების თეორიის მწკრივები რიგამდე განზომილებიანი რეგულარიზაციის პარამეტრის მიმართ. ეს შედეგები დაკავშირებულია ჰადრონულ რეაქციებში მძიმე კვარკების დაბადებასთან კვარკ-პარტონული მოდელის მთავარისშემდგომის შემდგომ რიგში. ეს ერთმარყუჟიანი მატრიცული ელემენტები ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შესაბამისი კვეთების განსასაზღვრავად მძიმე კვარკების ფოტოდაბადებისათვის და ფოტონ-ფოტონური რეაქციებისათვის. სურ. 7, ლიტ. 19.

ავტ.

 

ბ17.1.3.2. არაპოლარიზებული განაწილებები განივი იმპულსებით კირალურ კვარკ – სოლიტონურ მოდელებში: T-კენტი სტრუქტურული ფუნქციები სკირმის ტიპის ნამბუ-იონა-ლაზინიოს მოდელში. /. ხელაშვილი/. ქესჟ ფიზიკა. – 2015. – #1(13). – გვ. 20-25. – ინგლ.; რეზ.: ქართ., ინგლ., რუს.

განხილულია ნუკლონში განივი იმპულსებით განაწილების T-კენტი სტრუქტურული ფუნქციების გამოთვლის ფორმალიზმი კირალურ კვარკ-სოლიტონურ სკირმის ტიპის ნამბუსა და იონა-ლაზინიოს მოდელში. მოცემულია მათი დასაბუთება. მოყვანილია ძირითადი თანაფარდობანი და ახსნილია მათი სამართლიანობა. ქვემოთ მიღებული ფორმულები შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სათანადო სტრუქტურული ფუნქციების გამოსათვლელად. ხაზგასმულია კირალური სიმეტრიის დარღვევის როლი. ლიტ. 10.

ავტ.

 

ბ17.1.3.3. ელექტრონული დარტყმით ჰელიუმის ატომის ორჯერადი იონიზაცია: დინამიური ვარიაციული მიდგომა. /. დორნი, . მაჭავარიანი/. ქესჟ ფიზიკა. – 2015. – #1(13). – გვ. 26-35. – ინგლ.; რეზ.: ქართ., ინგლ., რუს.

განხილულია ჰელიუმის ატომის ელექტრონული დარტყმითი ორჯერადი იონიზაციის პროცესი. ჰულტენ-კონის ვარიაციულ პრინციპზე დაყრდნობით, გარკვეული ტიპის საცდელი ფუნქციების გამოყენებით მიღებულია იმ ეფექტური მუხტების განმსაზღვრელი განტოლება, რომელთა ველშიც მოძრაობენ სამიზნიდან ამოტყორცნილი ელექტრონები. შემუშავებული მიდგომის სამართლიანობა შეფასებულია ჰელიუმის ატომის ორჯერადი იონიზაციის სრული დიფერენციალური განივკვეთის გამოთვლით. სამიზნეზე შედარებით მცირე გადაცემული იმპულსი (q = 0,5 ..) დამჯახებელი ელექტრონის 2 კევ ენერგიისა დროს და ასევე ამოტყორცნილ ელექტრონებს შორის ენერგიის თანაბარი (5 ევ, 10 ევ, 20 ევ) განაწილება უზრუნველყოფს ბორნის მიახლოვების გამოყენებისათვის საჭირო კინემატიკურ პირობებს. გამოთვლილი ხუთჯერადი დიფერენციალური განივკვეთი გონივრულ თანხვედრაშია არსებულ ექსპერიმენტულ მონაცემებთან. სურ. 2, ლიტ. 46.

ავტ.

 

ბ17.1.3.4. ატმოსფეროს მიწისპირა ფენაში ოროგრაფიული ფაქტორის როლი ქარის ველის ჩამოყალიბების დროს. /ზ. ხვედელიძე, ი. სამხარაძე, ნ. ზოტიკიშვილი/. ქესჟ ფიზიკა. – 2015. – #1(13). – გვ. 73-79. – ინგლ.; რეზ.: ქართ., ინგლ., რუს.

ქარის ვერტიკალური სიჩქარის განსაზღვრისათვის მიღებულია ფორმულა, რომელშიც ფიგურირებს ოროგრაფიის გავლენის ამსახველი დამატებითი ახალი წევრი, რითაც ფორმულა განსხვავდება ლიტერატურაში ცნობილი ანალოგიური დამოკიდებულებიდან. ოროგრაფიული ეფექტი შეფასდა საქართველოს კონკრეტულ ტერიტორიაზე და მიღებულია კარგი შედეგი. კერძოდ, გამოთვლილი ვერტიკალური სიჩქარის სიდიდე თითქმის უტოლდება მის მნიშვნელობას ვაკე მიდამოზე. აქედან გამომდინარე, ნათელი ხდება მთა-გორიან რეგიონებში ჰაერის ნაკადის სიჩქარის ზრდა, რომელიც პრაქტიკაში დაიკვირვება. ასევე პირველად იქნა გამოყენებული „ტეხილის“ მეთოდით ქარის სიჩქარის განსაზღვრისათვის იმერეთის რეგიონში - წყალტუბო, ქუთაისი, ზესტაფონის მონაკვეთი. მოდელური გათვლილი სიჩქარე (2-18)%-ის ფარგლებში დაემთხვა ოპერატიულ პრაქტიკაში დაკვირვებულ მნიშვნელობას, რაც ქარის ველისათვის აღიარებული დასაშვები შედეგია. მიღებული დასკვნები იძლევა საშუალებას, მოყვანილი მოდელები გამოყენებულ იქნეს ქარის ველის შესასწავლად ნებისმიერ მთა-გორიან რეგიონზე. სურ. 1, ლიტ. 8.

ავტ.

 

ბ17.1.3.5. ელექტრონი მაგნიტურ ველში შეზღუდული გეომეტრიის პირობებში. /. ელიაშვილი, . ციციშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 53-58. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

განხილულია ერთგვაროვან მაგნიტურ ველში მოძრავი ელექტრონის კვანტურ-მექანიკური ამოცანა ზოლოვანი გეომეტრიით. შესწავლილია დისპერსიული თანაფარდობის დამოკიდებულება სასაზღვრო პირობებზე. დისპერსიული თანაფარდობები გამოთვლილია დირიხლესა და ნეიმანის სასაზღვრო ამოცანებისათვის და ნაჩვენებია, რომ ეს თანაფარდობები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ერთმანეთისაგან. კერძოდ, ნეიმანის სასაზღვრო ამოცანის შემთხვევაში დისპერსიულ თანაფარდობას გააჩნია პოტენციური ორმოს ტიპის სეგმენტები, რაც განაპირობებს მრავალნაწილაკოვან მდგომარეობებში ელექტრული დენის განულებას და ამის შედეგად ქმნის წმინდა სპინური ეფექტების ჩამოყალიბების შესაძლებლობას. სურ. 2, ლიტ. 7.

ავტ.

 

ბ17.1.3.6. მოძრაობის რაოდენობის მომენტის შენახვის კანონის გავლენა დედამიწის ტექტონიკაზე, როდესაც მას უხდება საპლანეტთაშორისო მაგნიტური ველის ნეიტრალური ფენის გადაკვეთა. /ნ. ხაზარაძე, . კორძაძე, . ბაქრაძე, . ელიზბარაშვილი, . ბაზერაშვილი, . ყვავაძე, . ტუსკია/. მ. ნოდიას სახ. გეოფიზიკის ინსტიტუტის შრომების კრებული. – 2015. – ტ. 65. – გვ. 46-51. – რუს.; რეზ.: ქართ., ინგლ.

განხილულია მოძრაობის რაოდენობის მომენტის შენახვის კანონის ახალი ინტერპრეტაცია, რასაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ძლიერი დამანგრეველი მიწისძვრების პროგნოზირებისათვის მაგნიტუდით. ხანგრძლივი თეორიული კვლევის და წინასწარი პრაქტიკული მონაცემების საფუძველზე გამოვლენილია მიღებული კანონის ქმედითუნარიანობა განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც დედამიწას უხდება საპლანეტთაშორისო მაგნიტური ველის ნეიტრალური ფენის გადაკვეთა ან ძლიერი აალებისას მზეზე. სურ. 3, ლიტ. 6.

ავტ.

 

ბ17.1.3.7. დიდმასშტაბიანი ზონალური დინებების გენერაცია დამაგნიტებული როსბის ტალღებით წანაცვლებითი დინებებით მართულ იონოსფეროში დისიპაციურ იონოსფეროში. /გ. აბურჯანია, ო. ხარშილაძე, ხ. ჩარგაზია/. მ. ნოდიას სახ. გეოფიზიკის ინსტიტუტის შრომების კრებული. – 2015. – ტ. 65. – გვ. 58-76. – რუს.; რეზ.: ქართ., ინგლ.

ნაშრომი ეძღვნება ზონალური დინებების გენერაციის თეორიული აღწერის ამოცანას წანაცვლებითი დინებებით მართულ ტურბულენტურ იონოსფეროში. მიღებულია ჩარნი-ობუხოვის ტიპის განზოგადოებული განტოლება, რომელიც აღწერს ხუთი განსხვავებული მასშტაბების მქონე მოდების არაწრფივ ურთიერთქმედებას: პირველადი, შედარებით მოკლეტალღოვანი ულტრა დაბალი სიხშირის (უდს) დამაგნიტებული როსბის ტალღის, მისი ორი სატელიტის, გრძელტალღოვანი ზონალური დინების და დიდმასშტაბიანი ფონური წანაცვლებითი დინების (არაერთგვაროვანი ქარი). გამოკვლეულია არაწრფივი ეფექტების (ვექტორული, სკალარული) გავლენა დიდმასშტაბიანი ზონალური დინებების ფორმირებაზე სასრული ამპლიტუდის დამაგნიტებული როსბის ტალღებით დისიპაციურ იონოსფეროში. გამოყენებულია მოდიფიცირებული პარამეტრული მიდგომა. შეშფოთებათა ამპლიტუდებისათვის შესაბამის განტოლებათა სისტემის თეორიული ანალიზის საფუძველზე გამოვლენილია შედარებით მცირემასშტაბიანი უდს დამაგნიტებული როსბის ტალღებისა და ფინური წანაცვლებითი დინების დიდმასშტაბიან ზონალურ დინებებში ენერგიის გადაქაჩვის და ხუთი ტალღისგან შემდგარი კოლექტიური აქტივობის არაწრფივი ორგანიზაციის ახალი თავისებურებები იონოსფერულ გარემოში. ზონალური დინების გენერაცია განპირობებულია სასრული ამპლიტუდის დამაგნიტებული როსბის ტალღის რეინოლდსის ძაბვით და ფონური დინების ზემოქმედებით. ლიტ. 37.

ავტ.

 

ბ17.1.3.8. ნახევარგამტარული ოპტიკური გამაძლიერებლები კავშირგაბმულობაში. /დ. ლაფერაშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 390-394. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

ოპტიკური სიგნალის გადაცემისას ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ტალღგამტარით გრძელ მანძილზე ხდება მისი მილევა ისე, რომ მიმღებზე ფოტოდეტექტორმა შეიძლება ვერ აღმოაჩინოს სიგნალი. ოპტიკური გამაძლიერებელი არის მოწყობილობა, რომელიც აღადგენს მილეულ (შესუსტებულ) ოპტიკურ სიგნალს. ოპტიკურ-ბოჭკოვან საკომუნიკაციო სისტემას სჭირდება გამაძლიერებლები ელექტრომაგნიტური ტალღის სიგრძის 1.30-1.55 მიკრონის არეში. ასე რომ, საჭირო გახდა მაღალი ტექნოლოგიების დამუშავება ახალი ნანომასალების მისაღებად. კვანტურ-განზომილებიანი სტრუქტურები III-V ნახევარგამტარების (GaAs, Inas, INP, InGaAsP, GaInNAs, etch.) ბაზაზე წარმოადგენენ შესაფერის ნანომასალებს ასეთი დანიშნულებისათვის. წარმოდგენილ შრომაში შესწავლილია ნახევარგამტარული ოპტიკური გამაძლიერებლების თვისებები და მათი წარმოების მეთოდები. სურ. 5, ლიტ. 10.

ავტ.

 

ბ17.1.3.9. ელექტრონის მინიმალური ენერგია ატომში. /გ. ხიდეშელი/. მართვის ავტომატიზებული სისტემები. – 2016. – #1(21). – გვ. 215-217. – ქართ.; რეზ.: ქართ., ინგლ., რუს.

განხილულია ელექტრონის მინიმალური ენერგია ატომში. გამოთქმულია აზრი, რომ ატომში ელექტრონების მინიმალური ენერგია ერთნაირია და შეესაბამება ბირთვის მიერ ელექტრონის მიზიდვისა და გარემოს ენერგეტიკული ფონის ენერგიების წონასწორულ მდგომარეობას. იგი უდრის გარემოს ენერგეტიკული ფონის ენერგიას და რეგულირდება ელექტრონის მიერ გარემოდან ენერგიის შთანთქმით ან გარემოში ენერგიის გამოსხივებით, რის გამოც ელექტრონი ბირთვზე არ დაეცემა, რაც განაპირობებს ატომთა მდგრადობას. ლიტ. 4.

ავტ.

 

ბ17.1.3.10. წერტილების კონფიგურაციები როგორც კულონის პოტენციალის წონასწორობები. /. ხიმშიაშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #1. – გვ. 20-27. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

განხილულია ზოგადი ამოცანა, რომელიც დაკავშირებულია ელექტროსტატიკის შექცეულ ამოცანასთან. კერძოდ, მიღებულია რამდენიმე შედეგი მაქსველის ჰიპოთეზის შესახებ. შესწავლილია ელექტროსტატიკური წონასწორობები იმ სიტუაციაში, როდესაც მუხტები განლაგებულია ჩადგმული წრეწირების სისტემაზე. აღწერილია აგრეთვე მიღებული შედეგების შესაძლო გამოყენებები სახსრული მრავალკუთხედების მართვის ამოცანებში. ლიტ. 9.

ავტ.

 

ბ17.1.3.11. ფერმი გაზის სტატისტიკური თერმოდინამიკა რელატივისტურ მძლავრ ელექტრომაგნიტურ ველში. /ნ. ცინცაძე, ლ. ცინცაძე, ქ. სიგუა/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 29-38. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

შესწავლილია ფერმი გაზის რელატივისტური თერმოდინამიკა საკმარისად დაბალ ტემპერატურაზე და რელატივისტურ მძლავრ ელექტრომაგნიტურ ველში. გამოკვლეულია გადაგვარებული და კვანტური ელექტრონ-იონური ფერმი გაზის თვისებები ძლიერი ელექტრომაგნიტური ველის არსებობისას. ამ დროს ნაწილაკთა განაწილების ფუნქცია ხდება ანიზოტროპული და ყველა თერმოდინამიკური სიდიდე წარმოიდგინება, როგორც სიმკვრივის, ტემპერატურის და ელექტრომაგნიტური ტალღების ამპლიტუდის ფუნქცია. გამოკვლეულია გადაგვარებული ელექტრონული ფერმი გაზის კავიტაციის მოვლენა. მიღებულია ახალი ადიაბატური განტოლებები. დადგენილია, რომ სითბოტევადობის კოეფიციენტი იზრდება ელექტრომაგნიტური ტალღების ამპლიტუდის ზრდასთან ერთად. სურ. 3, ლიტ. 40.

ავტ.

 

ბ17.1.3.12. აზიმუტალური კორელაციების ექსპერიმენტული შესწავლა პროტონების ან პიონების ჯგუფებს შორის p(C, Ta) და He(Li, C) დაჯახებებში 4,2; 4,5 და 10 GeV/c ნუკლონზე იმპულსის დროს. /ლ. ჩხაიძე, გ. ჩლაჩიძე, თ. ჯობავა, ლ. ხარხელაური/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 39-45. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

გამოკვლეულ იქნა მრავალნაწილაკოვანი აზიმუტალური კორელაციები pC (4,2 GeV/c, 10 GeV/c), He(Li, C) (4,5 AGeV/c) და pTa (10 GeV/c) დაჯახებებში ერთი და იმავე ტიპის ნაწილაკების (პროტონები/პიონები) ჯგუფებს შორის. ექსპერიმენტული მასალა მიღებულია ბირთვული კვლევების გაერთიანებული ინსტიტუტის (JINR) მაღალი ენერგიების ლაბორატორიაში ფილმური დეტექტორის (SΚM-200-GIBS) და პროპანის ორმეტრიანი ბუშტოვანი კამერის P(PBC-500) საშუალებით. მრავალნაწილაკოვანი აზიმუტალური კორელაციების შესწავლა იძლევა ინფორმაციას ურთიერთქმედების პროცესის განვითარებაზე დროსა და სივრცეში. მრავალნაწილაკოვანი აზიმუტალური კორელაციები შეისწავლება C(Dj)=dN/d(Dj), კორელაციის ფუნქციის მეშვეობით, სადაც Dj არის კუთხე წინა და უკანა ნახევარსფეროებში გამოდინებული ნაწილაკების განივი იმპულსების ჯამურ ვექტორებს შორის. განხილულ დაჯახებებში პროტონებისათვის დამზერილ იქნა ე.წ. „back-to-back“ (უარყოფითი) კორელაციები. პროტონებისათვის კორელაციის კოეფიციენტი |x| მცირდება იმპულსისა და დამცემი ბირთვის მასური რიცხვის ზრდასთან ერთად. პიონებისათვის მიიღება უარყოფითი „back-to-back“ აზიმუტალური კორელაციები შედარებით მსუბუქი სამიზნეებისათვის (Li, C) და დადებითი („side-by-side“) აზიმუტალური კორელაციები შედარებით მძიმე სამიზნეზე (Ta) გადასვლის დროს. ამასთან, პიონებისათვის |x| უმნიშვნელოდ იზრდება იმპულსის ზრდისას და თითქმის არ იცვლება AP დამცემი და AT სამიზნე ბირთვის მასური რიცხვების ზრდასთან ერთად. ცხრ. 1, სურ. 4, ლიტ. 29.

ავტ.

 

ბ17.1.3.13. ჭავლების ჩაქრობის ეფექტის შესწავლა ბირთვ-ბირთვულ დაჯახებებში. /ლ. აბესალაშვილი, ლ. ახობაძე, ვ. გარსევანიშვილი, ი. თევზაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მოამბე. – 2016. – ტ. 10. – #2. – გვ. 46-52. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ.

თანამედროვე თეორიული წარმოდგენების თანახმად AiAt-ბირთვ-ბირთვული ხისტი დაჯახებების შედეგად წარმოქმნილი q-კვარკის ადრონიზაცია შეიძლება მოხდეს ერთ ან რამდენიმე კუმულაციურ ნაწილაკად, რომლებიც ქმნიან ბირთვის გარეთ jet-კუმულაციურ ჭავლებს. ჭავლი არის კუმულაციური ნაწილაკების (ჩვენ შემთხვევაში პროტონების) ერთობლიობა, რომლებიც მიფრინავენ დაახლოებით ერთი მიმართულებით და ერთმანეთის მიმართ გააჩნიათ მცირე განივი იმპულსი. jet-ჭავლი შეიძლება შედგებოდეს 1, 2, 3, ..., n ჰადრონისაგან (ჩვენ შემთხვევაში პროტონისაგან). კუმულაციური პროტონების წარმოქმნა დაკავშირებულია ბირთვში მრავალკვარკიანი სისტემის - ფლუქტონის წარმოქმნასთან. ბირთვ-ბირთვულ დაჯახებებში შეიძლება ადგილი ჰქონდეს წარმოქმნილი ჭავლების კუთხურ გაფართოებას და იმპულსური სპექტრის შერბილებას - ამ პროცესს ეწოდება ჭავლების ჩაქრობის ეფექტი. შევისწავლეთ რა jet-კუმულაციური ჭავლებისა და მათი თანმხლები ნაწილაკების საშუალო კინემატიკური მახასიათებლები (p, dpHe, C) (C, Ta) დაჯახებებში, ვაკეთებთ დასკვნას, რომ ადგილი აქვს ჭავლების ჩაქრობის ეფექტს. ცხრ. 3, სურ. 4, ლიტ. 10.

ავტ.

 

 

ბ1.4. ქიმია

 

ბ17.1.4.1. ბირთვი-გარსის ტიპის მულტიფუნქციური არაორგანული ჰიბრიდული ნანონაწილაკები; სინთეზი და გამოყენება. /მ. დონაძე, მ. გაბრიჩიძე, პ. თოიძე, თ. აგლაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 263-271. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

მანგანუმის და ქრომის ოქსიდების პრეკურსორების მიერ ვერცხლის ნანონაწილაკების მასტაბილიზებელი ლიგანდის (ოლეინმჟავა) ჰეტეროგენული დაჟანგვის რეაქციის გამოყენებით სინთეზირებულ იქნა „ბირთვი(Ag)-გარსი(MOx)“ ტიპის ორ - (AgMnOx) და სამ - (AgCrMnOx) კომპონენტიანი მულტიფუნქციური ჰიბრიდული ნანომასალები. დადგენილი იქნა AgMnOx-ის მაღალი კატალიზური და ანტიბაქტერიული აქტივობა შესაბამისად ნახშირბადის მონოოქსიდის დაჟანგვის და გრამდადებითი და გრამუარყოფითი ბაქტერიების მიმართ. სურ. 13, ლიტ. 14.

ავტ.

 

ბ17.1.4.2. შპინელის ტიპის რთული ოქსიდების Me1-xZnxFe2O4 (Me=Cu, Mg) თერმული მახასიათებლები. /თ. მაჩალაძე, ვ. ვარაზაშვილი, მ. ცარახოვი, მ. ხუნდაძე, თ. ფავლენიშვილი, ნ. ლეჟავა, რ. ჯორბენაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 281-284. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

მეტასტაბილურ მდგომარეობაზე თერმული დამუშავების გავლენის დასადგენად შესწავლილია სპილენძ-თუთიისა და მაგნიუმ-თუთიის გამოწრთობილი ფერიტების თბოტევადობის ტემპერატურისაგან დამოკიდებულება. დადგენილია მეტასტაბილურიდან სტაბილურ მდგომარეობაში გადასვლის ენთალპიის მნიშვნელობები და წრთობის ეფექტის მოწვის ოპტიმალური ტემპერატურები. ცხრ. 1, სურ. 4, ლიტ. 4.

ავტ.

 

ბ17.1.4.3. უწყვეტი მყარი ხსნადობის პირობის განსაზღვრა Li0,5Fe2,5-xAlxO4 სისტემაში შერევის ჭარბი პარამეტრების ΔHmixex და ΔSmixex კალორიმეტრული კვლევის გზით. /ნ. ლეჟავა, მ. ხუნდაძე, ვ. ვარაზაშვილი, თ. მაჩალაძე, თ. ფავლენიშვილი, მ. ცარახოვი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 285-291. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

Li0,5Fe2,5-xAlxO4 მყარი ხსნარის მაგალითზე ნაჩვენებია მეთოდის სანდოობა. ხსნადობის წყვეტის საზღვრები თანხვდება ლიტერატურულ მონაცემებს. გარდა ამისა დაფიქსირდა მყარი ხსნარის „დაშლის თაღის“ წვერო - ტემპერატურა 550К, რომლის ზემოთ იწყება საკვლევი მყარი ხსნარისთვის დამახასიათებელი „წესრიგი-უწესრიგობის“ გარდაქმნა, ეს კი საშუალებას იძლევა სპეციალური თერმული დამუშავებით ვაკონტროლოთ მყარი ხსნარის ნებისმიერი კომპოზიციის ერთფაზიანობა. ამ მეთოდის გამოყენებით შეგვიძლია თვალი ვადევნოთ ნებისმიერი სისტემის შერევის მექანიზმს და უზრუნველვყოთ ნარევის ნაცვლად ერთფაზიანი კომპოზიციის მიღება. ცხრ. 5, სურ. 6, ლიტ. 10.

ავტ.

 

ბ17.1.4.4. კალიუმის პერმანგანატის მიღება გამდინარე ელექტროლიზერში. /ვ. კვესელავა/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 295-297. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

სამუშაოში წარმოდგენილია მილისებრი გამდინარე რეაქტორი კალიუმის პერმანგანატის (KMnO4) ელექტროსინთეზისათვის. უჟანგავი ფოლადის მილის შიდა ზედაპირი წარმოადგენდა ანოდს, ხოლო მილის შიგნით კოაქსიალურად განთავსებული დენგამტარი მავთული – კათოდს. ანოდზე მიღებული KMnO4-ის კათოდზე მაღალი დენის სიმკვრივის პირობებში აღდგენის შემცირების მიზნით კათოდური და ანოდური დენის სიმკვრივეების შეფარდება უნდა შეადგენდეს 1:100. ამისათვის კოაქსიალურად განთავსებული მავთულის ზედაპირი გარკვეული თანაბარი ინტერვალით დაფარული იყო საიზოლაციო მასალით. წარმოდგენილ რეაქტორში მიზნობრივი პროდუქტის დენითი გამოსავალი შეადგენდა 80%-ზე მეტს. სურ. 1, ლიტ. 5.

ავტ.

 

ბ17.1.4.5. მანგანუმის ნიტრატული ხსნარების დაჟანგვა ოზონ-ჰაერის ნარევით. /ბ. ფურცელაძე, მ. ავალიანი, რ. ჩაგელიშვილი, ლ. ბაღათურია, ზ. სამხარაძე, ე. შოშიაშვილი, მ. სვანიძე, ნ. ბარნოვი, მ. გველესიანი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 301-303. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

დამუშავებულია მანგანუმის დიოქსიდის მიღების ქიმიური მეთოდი: ოზონ-ჰაერის ნარევით მანგანუმშემცველი ხსნარების დაჟანგვა, რის შედეგად მიიღება γ-МnO2. სიმარტივე, საიმედოობა, ეფექტურობა და უბალასტობა არის ის ძირითადი თვისებები, რაც ოზონურ მეთოდს საშუალებას აძლევს შეიქმნას უნარჩენო წარმოება. ცხრ. 2, ლიტ. 3.

ავტ.

 

ბ17.1.4.6. ტეტრაბუთილამონიუმის იოდიდის ადსორბცია ვერცხლისწყლზე ეთილენგლიკოლის ხსნარებიდან. /შ. ჯაფარიძე, ი. გურგენიძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 304-307. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

ტეტრაბუთილამონიუმის იოდიდის (TBA-I) ადსორბცია ეთილენგლიკოლის ხსნარებიდან შესწავლილ იქნა დიფერენციალური ტევადობის (C) დამოკიდებულებიდან ვერცხლისწყლის ელექტროდის პოტენციალზე (E), (C,E-მრუდები). ფრუმკინ-დამასკინის თეორიის გამოყენებით გათვლილი ექსპერიმენტული მონაცემების ანალიზი მიუთითებს იმაზე, რომ (TBA-I)-ის ადსორბცია აღიწერება ფრუმკინის იზოთერმით, რომელსაც შეესაბამება ადსორბირებული ნაწილაკების ურთიერთმიზიდულობა. ნაჩვენებია, რომ (TBA-I)-ის გარკვეული კონცენტრაციის შემდეგ ელექტროდის საკმაოდ უარყოფითი პოტენციალების დროს C,E-მრუდებზე ჩნდება ნეიტრალური ორგანული ნივთიერებისათვის დამახასიათებელი კათოდური დესორბციული პიკები, რომელთა სიმაღლე იზრდება ორგანული ნივთიერების კონცენტრაციის ზრდის შესაბამისად. გამხსნელის და გახსნილი ნივთიერების ბუნებიდან გამომდინარე (წყალთან შედარებით ეთილენგლიკოლის დიელექტრიკული მუდმივას დაბალი მნიშვნელობა, მუხტის სივრცობრივი იზოლირება, (TBA-I)-ის მაღალი პოლარობა და სოლვატაციის უნარი) შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ (TBA-I)-ის მაღალი კონცენტრაციების დროს იქმნება იონური წყვილი, ანუ ასოციატები - დაუმუხტავი, ნეიტრალური მოლეკულები. C,E-მრუდების და ადსორბციის იზოთერმის ფორმა და ანალიზი, გათვლილი პარამეტრების (ატრაქციული მუდმივა, ადსორბციული წონასწორობის მუდმივა, ადსორბციის თავისუფალი ენერგია) მნიშვნელობები მიუთითებენ ტეტრაბუთილამონიუმის იოდიდის დიდ ადსორბციულ უნარზე ეთილენგლიკოლის ხსნარებიდან. სურ. 3, ლიტ. 11.

ავტ.

 

ბ17.1.4.7. პოლიკომპონენტური სისტემების კვლევა ახალი ტიპის არაორგანული პოლიმერების კონდენსირებული ფოსფატების სინთეზის მიზნით. /მ. ავალიანი, მ. გველესიანი, ნ. ბარნოვი, ბ. ფურცელაძე, დ. ძანაშვილი, ე. შოშიაშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 308-311. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

კონდენსირებული ფოსფატების ქიმიის სწრაფი განვითარება ბოლო წლებში განპირობებულია არაორგანული პოლიმერებისადმი, როგორც ნაერთთა ახალი კლასისადმი, დიდი ინტერესით და კვლევის ახალი მეთოდების დანერგვით. ჩვენს მიერ მიღებულია დღემდე უცნობი, სამვალენტიანი და ერთვალენტიანი მეტალების ორმაგი კონდენსირებული ნაერთები, როგორიცაა გალიუმის, ინდიუმის და სკანდიუმის ორმაგი ტეტრა-ჰექსა-, ციკლოოქტა-, ციკლოდოდეკაფოსფატები. წარმოდგენილი სამუშაო ეხება სკანდიუმისა და ვერცხლის ორმაგ კონდენსირებულ ფოსფატებს, რომლებიც მიღებულია სისტემების MO-MO3-P2O5-H20 კვლევისას ტემპერატურულ ინტერვალში 120-160(170), სადაც 𝑀𝐼–Ag, 𝑀𝐼𝐼𝐼–Sc. პირველადაა სინთეზირებული სკანდიუმ-ვერცხლის ორმაგი სხვადასხვა შედგენილობის მჟავა დიფოსფატები 𝐴𝑔S𝑐(𝐻2𝑃2𝑂7), 𝐴𝑔2𝑆𝑐𝐻3(𝐻2𝑃2𝑂7) და მჟავა ტრიფოსფატი 𝐴𝑔𝑆𝑐𝐻𝑃3𝑂10 ნაერთები შესწავლილია რენტგენოფაზური ანალიზის მეშვეობით. მოტანილია ინდუცირებული რენტგენოგრამის მონაცემები. ცხრ. 1, ლიტ. 17.

ავტ.

 

ბ17.1.4.8. გამხსნელის გავლენა დიმეთილსულფოქსიდის კომპლექსწარმოქმნის უნარზე. /ნ. გეგეშიძე, ლ. სხირტლაძე, ა. მამულაშვილი, თ. ედილაშვილი, ნ. მაისურაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 312-313. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

კვანტურ-ქიმიური მეთოდით AM1 გამოთვლილია დიმეთილსულფოქსიდის ენერგეტიკული, გეომეტრიული და სტრუქტურული მახასიათებლები. ელექტრონული სტრუქტურის მიხედვით დადგენილია გამხსნელის გავლენა ლითონებთან მისი კომპლექსწარმოქმნის უნარზე. ცხრ. 3, სურ. 1, ლიტ. 2.

ავტ.

 

ბ17.1.4.9. 3d-მეტალების შერეულლიგანდიანი კოორდინაციული ნაერთების სინთეზი და ფიზიკურ-ქიმიური თვისებების კვლევა. /ნ. კილასონია, მ. კერესელიძე, ნ. თაბუაშვილი, მ. მამისეიშვილი, ნ. ენდელაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 314-315. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

პარა-დიმეთილამინობენზალდეჰიდის იზონიკოტინოილჰიდრაზონის და ორთო-ამინო 4,5-მეთილპირიდინების მოლეკულათა კომპლექსწარმოქმნის უნარის და ელექტრონული სტრუქტურის შესწავლის მიზნით ჩატარებულია გათვლები კვანტურ-ქიმიური ნახევრადემპირიული AM1 მეთოდით სხვადასხვა გამხსნელში (წყალი, აცეტონი, დიმეთილფორმამიდი, დიმეთილსულფოქსიდი, ქლოროფორმი, ჰექსანი). ლიტ. 2.

ავტ.

 

ბ17.1.4.10. ქრომის ხელატები ბიოლოგიურად აქტიური ლიგანდებით. /ს. უროტაძე, ი. ბეშკენაძე, ნ. ჟორჟოლიანი, მ. გოგალაძე, ნ. კლარჯეიშვილი, ვ. ციციშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 316-319. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

ჩატარებულია სამვალენტიანი ქრომის (III) ამორფული ხელატური ნაერთების Cr(Mt)3·2H2O (I) და Cr·Lig·nH2O (Lig – ციტრატ-იონი (n=4), ნიტრილოტრიძმარმჟავას ანიონი (n=3)), აგრეთვე კრისტალური ხელატური ნაერთების Cr2·Lig3·nH2O (Lig – ქარვის მჟავის (n=0), ღვინის მჟავის (n=2), გლუტამინის მჟავისა (n=4) და ცისტეინის (n=5) ანიონები) სინთეზი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით მათი შემდგომი გამოყენების მიზნით. მიღებული ნაერთების ექსპერიმენტულად განსაზღვრული ელემენტური შემადგენლობა ემთხვევა გამოთვლილს, განსაზღვრულია მათი ხსნადობა წყალსა და ორგანულ გამხსნელებში. დადგენილია, რომ ორვალენტიანი ლიგანდების შემცველი ხელატები პრაქტიკულად უხსნადია, რაც ზღუდავს მათი გამოყენების სფეროს. კრისტალური ნაერთები დახასიათებულია რენტგენული დიფრაქტომეტრიის პარამეტრებით. ცხრ. 3, ლიტ. 10.

ავტ.

 

ბ17.1.4.11. გამხსნელის გავლენა დიმეთილაცეტამიდის და N,N-დიმეთილფორმამიდის კომპლექსწარმოქმნის უნარზე. /გ. ცინცაძე, . ლოჩოშვილი, . გიორგაძე, . თოფურია, . ტუსიაშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 320-324. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

კვანტურ-ქიმიური ნახევრადემპირიული AM1 მეთოდით, აირად ფაზაში და შვიდ სხვადასხვა გამხსნელში გამოთვლილია დიმეთილაცეტამიდის და N,N-დიმეთილფორმამიდის მოლეკულების წარმოქმნის სითბო, დიპოლური მომენტი, ატომთაშორისი მანძილები, ბმის რიგები, ვალენტური კუთხეები და ელექტრონული სიმკვრივეები ატომურ ორბიტალებზე, დადგენილია ამ მოლეკულების, როგორც ორგანული ლიგანდების, კოორდინირების უნარი ლითონ-კომპლექსწამომქმნელთან. ცხრ. 6, სურ. 1, ლიტ. 7.

ავტ.

 

ბ17.1.4.12. გამხსნელის გავლენა კარბამიდის (შარდოვანას) კომპლექსწარმოქმნის უნარზე. /მ. ცინცაძე, ე. ჭიჭინაძე, ნ. ბოლქვაძე, ნ. იმნაძე, გ. მანველიძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 325-326. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

კვანტურ-ქიმიური მეთოდით AM1 გამოთვლილია კარბამიდის (შარდოვანას) ენერგეტიკული, გეომეტრიული და სტრუქტურული მახასიათებლები. ელექტრონული სტრუქტურის მიხედვით დადგენილია გამხსნელის გავლენა ლითონებთან მისი კომპლექსწარმოქმნის უნარზე. სინთეზირებულია კობალტის (II), ნიკელის (II) და სპილენძის კოორდინაციული ნაერთები შარდოვანასთან. შესწავლილია სინთეზირებული ნაერთების ზოგიერთი ფიზიკურ-ქიმიური თვისება. ცხრ. 1, სურ. 1, ლიტ. 3.

ავტ.

 

ბ17.1.4.13. Li-იონური ბატარეებისათვის მაღალვოლტიანი ლითიუმით მდიდარი xLi2MnO3∙(1-x)LiMnO2 კომპოზიციური საკათოდე მასალებისათვის Li2MnO3-ის, როგორც შემადგენელი ნაწილის, შემუშავება. /ე. ქაჩიბაია, რ. იმნაძე, თ. პაიკიძე, დ. ძანაშვილი, თ. მაჩალაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 327-331. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

ჩატარებულია Li-იონური ბატარეებისათვის მაღალვოლტიანი ლითიუმით მდიდარი xLi2MnO3∙(1-x)LiMnO2 კომპოზიციური საკათოდე მასალებისათვის Li2MnO3, როგორც შემადგენელი ნაწილის, სტრუქტურული მახასიათებლებისა და ფაზური შედგენილობის კვლევები. ფაზურად სუფთა, ნანოზომის მონოკლინური სტრუქტურის Li2MnO3-ის ნიმუშების მისაღებად გამოყენებული იყო სხვადასხვა მეთოდი, როგორიცაა გალღობა-გაჯერების მეთოდი; საწყისი რეაგენტების - ლითიუმისა და მანგანუმის აცეტატების ევთექტიკური ნარევის თერმულ დაშლაზე დაფუძნებული მეთოდი და სხვა. ცხრ. 5, ლიტ. 3.

ავტ.

 

ბ17.1.4.14. ნალღობ სისტემებში ლითონთა გალვანური დაფარვა და ზედაპირული ლეგირება. /ნ. გასვიანი, გ. ყიფიანი, მ. ხუციშვილი, ლ. აბაზაძე, ს. გასვიანი, გ. იმნაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 332-334. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

მეტალების თვისებებს ძირითადად განსაზღვრავს ზედაპირული ფენების შედგენილობა. ამიტომ მომგებიანია მათი ზედაპირული შედგენილობის შეცვლა და არა მთლიანად მოცულობითის. ეს შესაძლებელია მხოლოდ ლღობილ სისტემებში (873-1173) К ტემპერატურებზე მეტალთა გალვანური დანაფარების მიღების დროს. პარალელურად ადგილი აქვს სარჩული მეტალების ზედაპირულ-დიფუზიურ ლეგირებასაც. წარმოდგენილ ნაშრომში მოტანილია ოქსიჰალოგენიდურ ნალღობში მეტალური ტიტანის და ფოლადების (CT-3, CT-40, X18H10T) მეტალური მოლიბდენით და ინტერმეტალიდებით (МоСо3 და МоNi3) დაფარვის და ზედაპირული ლეგირების მონაცემები. ლიტ. 2.

ავტ.

 

ბ17.1.4.15. La და Nd მოდიფიცირებული ტიტანის დიოქსიდის ნანოზომის ფირების ელექტროკატალიზური და ფოტოელექტროქიმიური თვისებები. /ვ. ვორობეცი, გ. კოლბასოვი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 335-339. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

La და Nd-ით მოდიფიცირებული ტიტანის დიოქსიდის ნანოზომის ფირები მიღებულია ზოლ-გელ მეთოდით და დახასიათებულია რენტგენოდიფრაქციული და ულტრა ხილული ფოტოდენის სპექტრით. ნაწილაკების საშუალო ზომა იყო არაუმეტეს 10 ნმ; ფირების საშუალო სისქე იყო 800-1000 ნმ. რენტგენოდიფრაქციის შედეგების მიხედვით TiO2, TiO2/La და TiO2/Nd ელექტროდები გამომწვარი 430°C-ზე შედგებოდა ერთი ფაზური ანატაზისაგან. TiO2/La და TiO2/Nd ფოტოდენის სპექტრმა უჩვენა უფრო ძლიერი დენი ულტრაიისფერ დიაპაზონში და ბრტყელი ზონის პოტენციალის გადახრა (Еfb) უფრო უარყოფითი მნიშვნელობებისკენ TiO2-ის ელექტროდთან შედარებით. შესწავლილი იქნა ჟანგბადის აღდგენის პროცესისთვის TiO2, TiO2/La დაTiO2/Nd ელექტროდების ელექტროკატალიზური თვისებები. ნიოდიუმით და ლანთანით TiO2-ის ფირების მოდიფიცირება აუმჯობესებს TiO2/La და TiO2/Nd აქტივობას ჟანგბადის აღდგენის რეაქციაში. გაუმჯობესება იქნა შემჩნეული TiO2-თან შეფარდებით 3%-მდე დოპირებულ ელექტროდებში. ელექტროდის ელექტროკატალიზურ აქტიურობასა და გამტარი ზონის ენერგიას (Еfb) შორის კორელაცია იქნა დადგენილი. სინთეზირებული ფირები შეიძლება გამოყენებული იქნეს ბიოლოგიურ ხსნარებში ელექტროქიმიურ სენსორებში O2-ის დეტექციისათვის. ცხრ. 2, სურ. 2, ლიტ. 9.

ავტ.

 

ბ17.1.4.16. Ca-ით ლეგირებული Y-114 ტიპის შრეებრივი კობალტის პეროვსკიტის ელექტროდების ვოლტამპერული შესწავლა ტუტე ხსნარებში ეთანოლის ელექტროდაჟანგვისათვის კატალიზური ეფექტით. /დან მირკეა ლაურენტი, დუკა დელია-ანდრადა, ვასზილცინ ნიკოლაე, კრაია-იოლდეს ვიქტორ-დანიელ/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 340-344. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

სტატიაში მოცემულია ეთანოლის ანოდური დაჟანგვის რეაქციის შესწავლა Y0.5Ca0.5BaCo4O7 ელექტროდზე ტუტე წყალხსნარებში ვოლტამპერული კვლევების გამოყენებით. ეთანოლის ანოდური დაჟანგვის კატალიზური აქტივობა წარმოადგენს სერიოზულ საკითხს, განსაკუთრებით დაფენილი კობალტის პეროვსკაიტის გამოყენების თვალსაზრისით ანოდის სახით თბურ ელემენტებში. კვლევა აუცილებელია ეთანოლის დაჟანგვის რეაქციის (ედრ) მექანიზმის გასარკვევად ამ ტიპის შედგენილი ელექტროდების ზედაპირზე. ელექტროქიმიური თვისებები შესწავლილ იქნა ციკლური ვოლტამპერმეტრიისა და წრფივი პოლარიზაციის საშუალებით. მიღებულმა შედეგებმა აჩვენეს, რომ დაფენილი კობალტის პეროვსკაიტები გამოსადეგია ანოდების სახით მაღალტემპერატურულ თბურ ელემენტებში. სურ. 4, ლიტ. 17.

ავტ.

 

ბ17.1.4.17. სულფიტის ანოდური დაჟანგვის ვოლტამპერული შესწავლა ტუტე ხსნარებში ერთგვაროვან ნიკელზე დაფუძნებულ პლატინის ნანონაწილაკების 3 შრიან ელექტროდზე. /ენახ ანდრეა ფლორიანა, დან მირკეა ლაურენტი, ვასზილცინ ნიკოლაე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 345-349. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

პროცესის ოპტიმალური პარამეტრების დადგენის მიზნით, ელექტროქიმიური ტექნოლოგიის საშუალებით, შესწავლილ იქნა სულფიტის იონების ანოდური დაჟანგვა, ერთგვაროვან ნიკელის ფუძეზე პლატინის ნანონაწილაკების 3 შრიან ელექტროდზე (Ni–Pt) ტუტე ხსნარებში. სულფიტის იონების ელექტროქიმიური ქცევა შესწავლილ იქნა ციკლური ვოლტამპერომეტრიისა და Ni–Pt-ის ელექტროდზე წრფივი პოლარიზაციის საშუალებით, როგორც სულფიტის კონცენტრაციის ფუნქციისა, პოლარიზაციის სხვადასხვა სიჩქარეზე. კვლევა მნიშვნელოვანია ქიმიური და ელექტროქიმიური რეაქციების გათვალისწინებით ამ ტიპის ელექტროდების ზედაპირზე დაჟანგვის მექანიზმის დასადგენად. ცხრ. 1, სურ. 3., ლიტ. 21.

ავტ.

 

ბ17.1.4.18. მეთანოლის ელექტრო დაჟანგვის ვოლტამპერული შესწავლა ტუტე ხსნარებში ნიკელის კარკასზე დაფენილი პლატინის ნანონაწილაკების 6 შრიან ელექტროდზე. /დუკა დელია-ანდრადა, დან მირკეა ლაურენტი, ვასზილცინ ნიკოლაე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 350-354. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

სამუშაოში შესწავლილ იქნა ნიკელის კარკასის ფუძეზე პლატინის ნანონაწილაკების 6 შრიან ელექტროდზე ტუტე წყალხსნარებში მეთანოლის ელექტროკატალიზური დაჟანგვის ახალი ასპექტები. პლატინა და მისი შენადნობები მათი შესანიშნავი ადსორბციული თვისებებისა და მეთანოლის ადვილი დისოციაციის გათვალისწინებით, ყველაზე ხშირად გამოყენებადი კატალიზური მასალებია როგორც პირდაპირი ალკოჰოლური თბური ელემენტების ანოდები. ახალი ელექტროდები დამზადდა ჭავლური პიროლიზური ტექნიკის საშუალებით და შემოთავაზებულ იქნა მეთანოლის დაჟანგვის რეაქციისთვის (მდრ). მდრ-ის ელექტროქიმიური აქტივობა შესწავლილ იქნა ციკლური ვოლტამპერმეტრიისა და წრფივი პოლარიზაციის ტექნოლოგიების საშუალებით. წარმოდგენილი კვლევა მოიცავს ნიკელზე დაფუძნებული პლატინის რამდენიმე საელექტროდე მასალის დამზადებას და მათი ელექტროკატალიზური თვისებების შეფასებას მდრ-ის მიმართ. ცხრ. 1, სურ. 4, ლიტ. 12.

ავტ.

 

ბ17.1.4.19. რესვერატროლის ინჰიბიტორული გავლენა ალუმინის კოროზიაზე სპირტხსნარებში. /კ. ვასზილცინი, . დანი, . დუკა, . ლაბოსელი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 355-359. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

სტატია წარმოადგენს რესვერატროლის, როგორც ალუმინის კოროზიის ინჰიბიტორად, ეთანოლის ხსნარში გამოყენების შედეგებს. რესვერატროლის ინჰიბიტორული მახასიათებლები შესწავლილი იქნა 12%-იან ეთანოლში +0.25M Na2SO4 ხსნარში ინჰიბიტორის სხვადასხვა კონცენტრაციის (10-6-10-3M) შემთხვევაში. ელექტროქიმიური ტესტები შესრულდა ორ მასალაზე: პოლირებულ და გასუფთავებულ ალუმინზე. რესვერატროლის ელექტროქიმიური ქცევა ეთანოლის ხსნარში გამოცდილი იყო ციკლური ვოლტამპერომეტრიით პლატინის ელექტროდზე. ინჰიბიტორული ეფექტი შეისწავლებოდა ხაზობრივი პოლარიზაციით (ტაფელის მეთოდით), რომ განგვესაზღვრა კინეტიკური პარამეტრები და ამგვარად მიგვეღო ინფორმაცია ინჰიბიტორული ეფექტის შესახებ. ცხრ. 3, სურ. 4, ლიტ. 10.

ავტ.

 

ბ17.1.4.20. თერმოელემენტების ნახევარგამტარული შტოების ანტისუბლიმაციური დანაფარების ოპტიმალური შედგენილობის შედგენის პროცესის თანმიმდევრობა. /ფ. ბასარია, გ. ბოკუჩავა, ი. ტაბატაძე, მ. რეხვიაშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 360-361. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

შემოთავაზებულია ყველა სახის თერმოელექტრული ბატარეების შტოებისათვის არაორგანული მინის სისტემის ფუძეზე ანტისუბლიმაციური ელექტროსაიზოლაციო მასალების შემუშავების ოპტიმალური თანმიმდევრული ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც მოკლე დროში, მინიმალური რაოდენობის მასალების გამოყენებით, კონკრეტული ქიმიური შედგენილობის არაორგანული მინა-მინანქრის შექმნა-შემუშავების საშუალებას იძლევა. ცხრ. 1, ლიტ. 4.

ავტ.

 

ბ17.1.4.21. ლაზერული გამოსხივებით დოპირებული პოლიმერული მასალების ზედაპირების ელექტროგამტარობა. /ჯ. ანელი, ნ. ბაქრაძე, თ. დუმბაძე/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 368-372. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

შესწავლილია ფენოლფორმალდეჰიდური და ეპოქსიდური ფისების, პოლიმეთილსილსეს-ქვიოქსანისა და მინაბოჭკოს ბაზაზე მიღებული კომპოზიტების ზედაპირებზე CO2 ლაზერის ზემოქმედებით ჰაერის გარემოცვაში ინდუცირებული ელექტროგამტარი არხების თვისებები. ნაჩვენებია, რომ წარმოქმნილი ნივთიერებების ელექტროგამტარობის სიდიდე და პარამაგნიტური ცენტრების კონცენტრაცია დამოკიდებულია პოლიმერის ტიპზე და სხივთა კონის ენერგიაზე. ელექტროგამტარი არხების წარმოქმნა მიეწერება პოლიმერულ მასალაში ლაზერის სხივთა ზემოქმედებით შეუღლებული ორმაგი ბმების წარმოქმნას. ამ სტრუქტურების წარმოქმნას ადგილი აქვს, აგრეთვე, იგივე კომპოზიტების მაღალტემპერატურული პიროლიზის დროს, თუმცა პიროლიზის ტექნოლოგიით შეუძლებელია სასურველი კონფიგურაციისა და ელექტროგამტარობის მქონე არხების მიღება მაღალი ვაკუუმის გარეშე. სურ. 4, ლიტ. 10.

ავტ.

 

ბ17.1.4.22. კომპოზიციური მასალები პოლიმერული ლაქისა და მინერალური შემავსებლების საფუძველზე. /ლ. შამანაური, ჯ. ანელი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 373-375. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

პოლიმერული ლაქის საფუძველზე მიღებულია პოლიმერული კომპოზიტები საქართველოში გავრცელებული მინერალების ტრაქიტის, კვარცის ქვიშის, გაჯის, თიხისა და ანდეზიტის შემცველობით. შესწავლილია კომპოზიტების ფიზიკურ-მექანიკური თვისებები (სიმკვრივე, სიმტკიცის ზღვარი) და წყალშთანთქმის სიდიდე. ნაჩვენებია, რომ მიღებული კომპოზიციური მასალების სიმტკიცის ზღვარი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული შემვსების კონცენტრაციაზე, კერძოდ, აღნიშნული პარამეტრის სიდიდე მაქსიმალურ მნიშვნელობას აღწევს მინერალების 50%-იანი შემცველობისას. მიღებული შედეგები ახსნილია კომპოზიტების მიკროსტრუქტურის თავისებურებებით. ცხრ. 1, ლიტ. 7.

ავტ.

 

ბ17.1.4.23. აცეტატცელულოზური პოლიმერული მემბრანების შექმნა სხვადასხვა კომპოზიციის ბაზაზე. /გ. ბიბილეიშვილი, . გოგესაშვილი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 382-383. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

მემბრანული ტექნოლოგიების საინჟინრო ინსტიტუტში შექმნილ ლაბორატორიულ დანადგარზე შესწავლილია დიაცეტატცელულოზას სხვადასხვა კონცენტრაციის ხსნარების ფაზური ინვერსიის პროცესი. დადგენილია ფაზური ინვერსიის ჩატარების პირობების დამოკიდებულება მიღებული მემბრანების ხვედრით წარმადობებთან. ინსტიტუტში შექმნილ ბუშტულაკის წერტილის წარმოქმნის განმსაზღვრელ ხელსაწყოზე დადგენილია მიღებული მემბრანების ფორის ზომები. ზოგიერთი მემბრანის ფორის ზომა შეადგენს 0,3-0,45 მკმ. ცხრ. 2, სურ. 2, ლიტ. 2.

ავტ.

 

ბ17.1.4.24. მატრიცის სტრუქტურის ზეგავლენა აქტივირებული ნახშირბადის ბოჭკოებზე მდებარე ნანოკატალიზატორების აქტივობაზე. /ტ. რახიმოვი, . მუხამედიევი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 384-389. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

კვლევის მიზანია, გაირკვეს არის თუ არა მატრიცა-მატარებლის სტრუქტურის გავლენა პოლიმერულ მასალებზე დაფენილი აქტიური ნანონაწილაკების სასაზღვრო განზომილებაზე. მსგავსი ფიზიკო-ქიმიური მახასიათებლების მქონე აქტივირებული ნახშირბადის ბოჭკოები და პრეკურსორის ბუნებით განსაზღვრული განსხვავებები ექსპერიმენტებში გამოყენებული იყო როგორც მატრიცა. პალადიუმ შემცველი ნანოკატალიზატორები, რომლებიც გამოცდილი იყო CO-ს დაჟანგვაზე, დაბალ ტემპერატურაზე წარმოადგენს აქტიურ კომპონენტს. განზომილების საზღვრით იყო ნავარაუდევი ნაწილაკების მინიმალური და მაქსიმალური ზღვარი, რომლებშიც ნანონაწილაკები ავლენენ უჩვეულოდ მაღალ აქტიურობას. სასაზღვრო განზომილებები გამოთვლილი იყო მათემატიკური სტატიკის მეთოდით „შეფერილი სათესლე კაფსულის“ მოდელის საფუძველზე. კვლევებმა აჩვენა, რომ აქტიურობა არის მხოლოდ განსაზღვრული დიამეტრის ნაწილაკების მახასიათბელი თვისება. უფრო მეტად ჰომოგენური შემადგენლობის პრეკურსორის გამოყენებისას აქტიური ნაწილაკების განზომილების გაანგარიშებული დიაპაზონი იყო საგრძნობლად ვიწრო. ამგვარად, განსაზღვრული პოლიმერული მატრიცის როლი ნანოსტრუქტურის მახასიათებლებზე იყო დამტკიცებული, რამაც გზა გაუხსნა მაღალი აქტივობის მქონე ფუნქციონალური ნანონაწილაკების წარმოებას. ცხრ. 1, სურ. 2, ლიტ. 7.

ავტ.

 

ბ17.1.4.25. ლენტეხის რაიონის სოფელ ბაბილის აშარის მინერალური წყლის ქიმიური შედგენილობის განსაზღვრა. /მ. ჩიქოვანი, მ. ქურასბედიანი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #3. – გვ. 416-418. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

ლენტეხის რაიონის სოფელ ბაბილის აშარის მინერალურ წყალში პირველად იქნა განსაზღვრული ზოგიერთი იონები: მაგნიუმი და კალციუმი, განსაზღვრული იქნა მარტივი და სწრაფი კარგი განმეორებადობის მქონე კომპლექსონომეტრული მეთოდით. ქლორიდების და ჰიდროკარბონატების შემცველობა დადგენილი იქნა მერკერომეტრული და აციდომეტრული მეთოდებით, იოდიდ-იონები განსაზღვრული იქნა რეზნიკოვის მეთოდით. ბიოგენური ნივთიერებების შემცველობა დადგენილ იქნა ფოტომეტრული მეთოდებით: NH4+ - ნესლერის რეაქტივით, NO2- - გრისის რეაქტივით, NO3- - დიფენილამინით, PO43- – ამონიუმის ფოსფორმოლიბდატით. ჩვენს მიერ კვლევისათვის შერჩეულ აშარის მინერალურ წყალში ბიოგენური ელემენტები არ აღმოჩნდა. გახსნილი ჟანგბადი განსაზღვრულ იქნა იოდომეტრულად, ორგანული ნივთიერებების ქიმიური კონცენტრაცია დადგენილ იქნა პერმანგანატომეტრული და ბიქრომატული ჟანგვადობების მეთოდით, სულფატ-იონები გრავიმეტრული მეთოდებით. ზემოთ აღნიშნულ იონთა შემცველობა ნორმის ფარგლებშია და მისი გამოყენება სასმელად მიზანშეწონილია. ცხრ. 1, ლიტ. 5.

ავტ.

 

ბ17.1.4.26. ნახშირბადის დიოქსიდის კარბონიზაცია Fe-Zr/Al და Fe-Ni/Al კატალიზატორებზე. /შ. ტაგიევა, ნ. ალიევა, ლ. გასიმოვა, რ. ახვერდიევი, ე. ისმაილოვი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #4. – გვ. 455-458. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

პირველადაა წარმოდგენილი Fe-Zr/Al და Fe-Ni/Al ოქსიდურ კატალიზატორებზე კატალიზურად აქტიური კომპონენტის განაწილების შედეგები, რომლებიც მიღებულია რენგენოფლორესენტული მიკროსკოპიით ზედაპირის სკანირების საშუალებით კატალიზატორის შემადგენლობასთან მიმართებაში, რეაქციის ჩატარების პირობების - მოლარული ფარდობის СО2/Н2, ტემპერატურის და რეაქციის ჩატარების ხანგრძლივობის გათვალისწინებით. დადგენილია კატალიზატორებში აქტიური კომპონენტის ბუნების და მისი კონცენტრაციის გავლენა გამოსავალზე, СО2-ის ჰიდრირების შედეგად წარმოქმნილი აირფაზური პროდუქტების განაწილებაზე. ელექტრომაგნიტური რეზონანსის საშუალებით in situ რეჟიმში დადგენილია 7-20 ნმ ზომის ნაწილაკებით შექმნილი სუპერ-ორთქლი/ ფერომანგნუმის სტრუქტურის არსებობა. ნაჩვენებია, რომ მეთანის მაქსიმალური გამოსავალი 25,7% და 35% შესაბამისად Fe-Zr/Al და Fe-Ni/Al ოქსიდურ კატალიზატორებზე მიიღწევა 733 К-ზე.ხრ. 3, სურ. 1, ლიტ. 14.

ავტ.

 

ბ17.1.4.27. С3-С4 ალკანების მონაწილეობით С-С კავშირების ფორმირების მოლეკულათშორისი დამოკიდებულებების წარმოქმნის ტემპერატურული დამოკიდებულება. /. აბასოვი, . ალიევა, . აგაევა, . ზარბალიევი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #4. – გვ. 459-462. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

შესწავლილია ტემპერატურული დამოკიდებულება ნავთობის თანმდევი გაზის კომპონენტების ZSM-5/WO42-(SO42-) ZrO2-ის კომპოზიციური კატალიზატორების თანაობისას არომატიზაციის რეაქციაში (400-6000C), ბენზოლის ალკილირებაში (300-450ΊC) და აირად ბენზინთან (140-2200C) ჩართვა. დადგენილია ამ რეაქციებზე დაყრდნობით მაღალი ხარისხის ბენზინის ალტერნატიული მიღების შესაძლებლობა თანმდევი გაზიდან. ხრ. 3, ლიტ. 6.

ავტ.

 

ბ17.1.4.28. ნანოსტრუქტურული კატალიზატორები N-ვინილმორფინის სინთეზისათვის. /. მირხამიტოვა, . ნურმანოვი, . რუზიმურადოვი/. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. ქიმიის სერია. საერთ. სამეცნ. კონფ. ურეკი. – 2016. – ტ. 42. – #4. – გვ. 463-466. – ინგლ.; რეზ.: ინგლ., ქართ., რუს.

აზოტშემცველი ჰეტეროციკლური ნაერთების ვინილირება სხვადასხვა ბუნების მქონე კატალიზატორების, ორგანული გამხსნელებისა და მათი ნარევების თანაობისას არის თანამედროვე ორგანული ქიმიის მნიშვნელოვანი პრობლემა. მნიშვნელოვანია ასევე მოდიფიცირებული ნანოსტრუქტურული ჰეტეროგენული კატალიზატორების თვისებების კვლევა იმ ორგანული ნაერთების ვინილირებისთვის, რომლებიც შეიცავენ წყალბადის აქტიურ ატომებს.

შესადარებლად შესწავლილ იქნა მორფოლინის ვინილირების რეაქცია KOH-ის თანაობისას სუპერ-ბაზირებული სისტემების DMSO-KOH და DMPhA გამოყენებით, ასევე გამხსნელის გარეშე. შესწავლილ იქნა აცეტილენის